W ślady Marcina Lutra poszli inni reformatorzy, np. Jan kalwin we Francji. Idee reformacji, ujęte w rodzaj w największym stopniu radykalny i uzupełnione programem rewolucji społecznej, szerzyli anabaptyści i przywódcy chłopscy, jak choćby Tomasz Münzer. W dalszych etapach zaawansowanie reformacji kształtowany był przez pełen powagi sprzeciw – tym samym zdaje się wywodzić imię ruchu – jak choćby ów sformułowany przez protestancką mniejszość religijną na sejmie w Spirze w roku 1529, kiedy owo postanowiono zatrzymać się od chwili wykonania edyktu wormackiego do czasu zwołania soboru powszechnego. atoli nim trzy lata po pewnym czasie na sejmie w tym samym mieście zabroniono nauk reformacyjnych. Istotne spośród punktu widzenia reformacji było wyrażenie przez Filipa Melanchtona – przyjaciela Lutra – pierwszego protestanckiego wyznania wiary, zwanego Confessio Augustyna (wyznaniem augsburskim) w 1530 i zawarcie 1555 pokoju religijnego w Augsburgu, uznającego prawnie podział wyznaniowy Niemiec według zasady cuius regio, eius religio (czyja władza, tego religia). dewiza wyboru religii nie obejmowała zatem niższych grup społecznych, te musiały się uzależnić władcom. spośród Niemiec szarpnięcie reformacyjny przeniknął do innych krajów Europy, m.in. do krajów skandynawskich, dokąd luteranizm stał się religią panującą, Francji, Czech, polski i na Węgry. Kalwinizm, rozwijający się w Szwajcarii w jednym rzędzie doktryny Zwingliego, oddziaływał w znacznej mierze na Francję – blok owo nazywano hugenotami, a również pył pokaźny oddziaływanie na wskrzeszenie antytrynitaryzmu. subiektywny nurt reformacji – anglikanizm – powstał w Anglii 1534, jak król Henryk VIII, spośród przyczyny nieuznania przez papieża jego kolejnego małżeństwa – tym co do jednego spośród Anną Boleyn, zerwał, uzyskawszy wcześniej zgodę parlamentu, spośród Rzymem i stanął na przedzie niezależnego od chwili papiestwa Kościoła w Anglii.